موقعیت زبان و ادبیات فارسی در دانشگاههای آمریکا

در دهه سوم قرن بیستم بود که طرح توسعه تحقیق و تدریس در رشته علوم انسانی در ایالات متحده ریخته شد و تا پایان جنگ دوم، آمریکا در این زمینه پیشرفتهای زیادی کرد. به طور مشخص تر و در زمینه ایران شناسی و مطالعات مربوط به ایران باید گفت که این برنامه‌ها در آمریکا قبل از جنگ جهانی دوم منحصر به چند دانشگاه بود و به طور کلی به مطالعات مذهبی بستگی داشت. بعد از جنگ علاقه بیشتری به این برنامنه‌ها خصوصاً به زبان فارسی و تمدن ایران نشان داده شد.

لایحه کنگره در سال ۱۹۸۵ مربوط به تعلیم و تربیت عمومی، با در اختیار گذاردن اعتبارات مالی در وزارت آموزش و پرورش مشوق توسعه ایران شناسی و دیگر مطالعات مربوط به کشورهای خاورمیانه و نزدیک شد و در نتیجه، این برنامه‌ها به سرعت در سراسر آمریکا گسترش یافت. چندی بعد بنیاد فورد با پرداخت کمکهای بلا عوض به استادان و دانشجویان علاقه من به این مطالعات، از این برنامه پشتیبانی کرد. از سال ۱۹۸۵ تا کنون کمکهای مالی وزارت آموزش و پرورش آمریکا برای نگهداری و اداره مراکز تدریس و تحقیق در زمینه این مطالعات، پرداخت حقوق کادر آموزشی این برنامه‌ها، هزینه‌های تحصیلی دانشجویان، تشکیل کلاسهای تابستانی، مسافرتها و خرید لوازم آموزشی مربوط به مصرف رسیده است.

در سال ۱۹۶۷ پیشرفت زیاد دیگری در اجرای این برنامه‌ها مشاهده شد. بدین طریق که از یک طرف کادر متخصص جدید در این برنامه‌ها که با کمک مالی وزارت آموزش و پرورش تربیت شده بود، به گروه استادان موجودئ در این برنامه‌ها پیوست و از سوی دیگر تعداد دانشجویان در برنامه‌های کارشناسی و کارشناسی ارشد که به طور مستقیم و غیر مستقیم به مطالعه در زمینه ایران شناسی اشتغال داشتند، به سرعت رو به افزایش گذاشت و تا پایان سال ۱۹۷۰ به حد اعلای خود رسید.

به دنبال مهاجرت گروه کثیری از پژوهشگران و اساتید خارحی به آمریکا، عده ای از متخصصان شرق شناسی نیز از ممالک مختلف به این سرزمین روی آوردند و به جمع مهاجران قبلی پیوستند. برای نمونه می‌توان از: درسدن ریچارد (M.Derresden Richard)اتینگهاوزن(Ettinghausen)‌هامیلیتون جیب (Gibb Hamilton)گرابر (O.Grabar)فون گرانبوم(Von Grunebaum) هنینگ (Hoening)و در این اواخر ازBernard Lewis نام برد. نمایندگان ایران را در این مجمع افرادی مانند امین بنایی، حافظ فرمانفرمایان، علی جزایری، خسرو مستوفی، روح الله رمضانی و یارشاطر تشکیل می‌دهند.

وجود پژوهشگران ایرانی در ایالات متحده و شرکت آنها در برنامه‌های پژوهشی و آموزشی شرق شناسی نه تنها سبب توسعه و پیشرفت مطالعات مربوط به ایران شده، بلکه روش تحقیق و تدریس قدمی‌اروپاییان را در مطالعات مذکور تغییر داده است. این تغییرات در رشته‌های مردم شناسی، زبان شناسی، موسیقی محلی، ادبیات تطبیقی و علوم سیاسی بسیار آشکار است. رشد سریع مطالعات مربوط به خاورمیانه به ویژه در آمریکا، نسل جدید و تربیت شده ای از محققان رشته‌های شرق شناسی را جانشین ایران شناسان قدیمی‌کرده و با پیشرفتهای کنونی در این زمینه‌ها که صرفاً نتیجه کاوشهای مداوم علمی‌است، آمریکا به مرکز مهم مطالعات مربوط به ایران تبدیل شده است.

مشکلات پیش روی

البته در ۱۵ سال گذشته این مطالعات و تحقیقات سیر نزولی داشته است، خصوصاً به دلیل روابط خاص سیاسی میان ایران و امریکا و نیز این نکته که امریکاییها معمولاً می‌خواهند به آنچه یاد می‌گیرند، عمل کنند. به علاوه در این زمینه مشکلاتی وجود دارد؛
مثلاً اینکه اتباع آمریکا به سادگی نمی‌توانند به ایران سفر کنند و در آنجا کار یا تحقیق کنند. در سالهای اخیر به دلیل مشکلات سیاسی و اقتصادی و تأثیرات آن روی آموزش و پرورش، پیشرفت زیاد مطالعات و آینده آن به خطر افتاده است. وزارت آموزش و پرورش آمریکا در این سالها به تدریج در حال کاستن پشتیبانی مالی خود از این برنامه‌هاست و چنین وضع مصادف با بالا رفتن سریع مخارج تحصیل در دانشگاههای آمریکا و به طور کلی بالا رفتن سطح زندگی در این کشور است. از این روی تعداد دانشجویان در برنامه‌های مربوط به مطالعات ایران رو به کاهش گذاشته و در این اواخر عده زیادی از استادان متخصص و علاقه مند به این رشته‌ها برای حفظ سمت استادی شان، خود را برای تدریس در رشته‌هایی که ربطی به مطالعات در زمینه ایران ندارد، آماده می‌کنند!

ساختمان و تشکیلات مربوط به ایران شناسی در ایالات متحده امریکا

پیش از پرداختن به پیشنهادها و راههایی که شاید بتواند بعضی از این مسائل را حل کند، باید توضیح مختصری درباره ساختمان و تشکیلات مربوط به ایران شناسی در ایالات متحده امریکا بدهم. در اینجا تفکیک بین دو عبارت یعنی «ایران شناسی» و «مطالعات مربوط به ایران» از هم، لازم و مهم است.

هسته مرکزی ایران شناسی در آمریکا عبارت است از:
۱)زبان فارسی ۲)ادبیات فارسی ۳)تمدن و فرهنگ ایرانی و… ۴)مطالعات اسلامی
این برنامه‌ها در تعدادی از دانشگاهها تدریس می‌شود و مراکزی که آنها را به دانشجویان ارائه می‌دهد، معمولاً به نامهای زیر خوانده می‌شود: دپارتمان زبانها و ادبیات خاور نزدیک، دپارتمان زبانها و ادبیات خاورمیانه، دپارتمان زبانها، ادبیات و تمدن‌های خاورمیانه و نزدیک. در این مراکز علاوه بر زبان فارسی، زبانهای عربی، ترکی و عبری نیز تدریس می‌شود. در دانشگاههایی که دپارتمان یا مرکز مطالعات خاورمیانه وجود نداشته باشد، زبان فارسی به ندرت تدریس می‌شود.

مطالعات مربوط به ایران شامل رشته‌های زیر است:
جغرافی و زمین شناسی ، علوم کتابداری، باستان شناسی، هنر و معماری، جامعه شناسی، علوم ساسی، مردم شناسی، زبان شناسی، اقتصاد، تاریخ، حقوق، فلسفه، و مذهب. این رشته‌ها را استادان متخصص در دپارتمانهای مربوطه دانشگاهها تدریس می‌کنند و هماهنگ کردن دروسی که مربوط به خاورمیانه و نزدیک است، زیر نظر مراکز شرق شناسی دانشگاههاست. به این ترتیب هم دانشجویانی که در ایران مشغول مطالعه هستند، می‌توانند از رشته مطالعات مربوط به ایران استفاده کنند و هم دانشجویان علاقه مند به مطالعات مربوط به ایران فرصت خواهند داشت که در برنامه‌های ایران شناسی شرکت کنند. علاوه بر رشته‌های مذکور، دانشجویان و استادان رشته‌های حقوق، اقتصاد، کشاورزی، شهرسازی، تعلیم و تربیت، روزنامه نگاری و بهداشت عمومی‌که علاقه حرفه ای آنها را متوجه ایران و دیگر کشورهای خاورمیانه و نزدیک کرده است، در فعالیتهای این مراکز شرکت می‌کنند.

مراکز مطالعات خاورمیانه و نزدیک

این مراکز اداری و آموزشی هستند. مسئولیت آنها در توسعه دادن و هماهنگ کردن امور تحقیقاتی، برنامه‌های آموزشی و معرفی و ارائه آنها به دانشجویان و محققان در داخل و در خارج از محیط دانشگاههاست. مراکز مطالعات خاورمیانه در ایالات متحده به دو کنسرسیوم شرقی و غربی تقسیم شده، بدین وسیله با هم ارتباط دارند. یکی از این کنسرسیومها دانشگاههای شرق و دیگری دانشگاههای غرب را زیر پوشش دارد که عبارتند از:

کنسرسیوم شرقی: دانشگاه‌هاروارد، دانشگاه نیویورک دانشگاه پرینستون، دانشگاه ایالت میشیگان، دانشگاه ایالت پنسیلوانیا، دانشگاه جورج تاون، دانشگاه بوستون.

کنسرسیوم غربی: دانشگاه پورتلند در ایالت اورگان، دانشگاه کالیفرنیا در برکلی، دانشگاه کالیفرنیا در لس آنجلس، دانشگاه ایالت شیکاگو، دانشگاه ایالت تگزاس در شهر آستین، دانشگاه ایالت یوتا در شهر سالت لیک سیتی، دانشگاه ایالت واشنگتن در شهر سیاتل، دانشگاه ایالت آریزونا.
فعالیت دانشگاههای عضو این کنسرسیوم تاکنون در تشکیل کلاسهای تابستانی بوده است. این کلاسها در طی سالهای گذشته با حفظ نوبت، هر سال در محلی تشکیل شده و مسئولیت تدریس جامع و فشرده زبانهای خاورمیانه و نزدیک را به عهده داشته است. نتیجه این کلاسها تشریک مساعی بیشتر استادان، استفاده دانشجویان از منابع آموزشی و ازدیاد روزافزون دانشجویان بوده است.

راهکارهای پیشنهادی برای پیشرفت و توسعه ایران شناسی در آمریکا

اما به طور کلی و همان طور که گفتیم، وضع تحقیقات و مطالعات مربوط به ایران و زبان فارسی در چند سال گذشته سیر نزولی داشته است. راههایی که می‌تواند جلوی این سیر نزولی را بگیرد و تضمین کننده پیشرفت و توسعه ایران شناسی در آمریکا باشد عبارت است از:

  1. اهدای کرسیهای استادی به تعدادی از دانشگاههای منتخب کشور؛
    این کرسیها در دانشگاهها نه تنها کیفیت، توسعه و ادامه ایران شناسی را تضمین می‌کند، بلکه می‌تواند:
    الف)به کلیه دروس و برنامه‌های مطالعات مربوط به ایران قدیم و معاصر مرکزیت دهد و حجم و کیفیت آنها را بالا ببرد؛
    ب)مقام و ارزش ایران شناسی را هم در دانشگاهها و هم بین مردم زیادتر کند و
    ج)به دانشگاهها در نقشی که برای به وجود آوردن محیط تفاهم بین دو کشور به عهده دارند، با افزایش روابط بین و از طریق همایش و انتشار مطالب تحقیقی و غیره کمک کند. از آنجا که دانشگاههای ملی بیش از دانشگاههای دولتی آزادی عمل دارند، بهتر است که این کرسیها به دانشگاههای گروه اول اهدا شود.
  2. دادن بورسهایی به محققان و دانشجویان: لازم است به این نکته اشاره کنم که تقریباً تمام کسانی که عربی، ترکی و عبری می‌خوانند و این زبانها را تدریس می‌کنند، از امکانات بورسی فراوانی برخوردار هستند که با استفاده از آنها می‌توانند به کشورهای مربوط سفر کنند و به تحقیق و تحصیل بپردازند.
  3. بالا بردن سطح معلومات امریکاییها درباره ایران با پشتیبانی از اجرای برنامه‌های رادیویی، تلویزیونی، سخنرانی و تشکیل نمایشگاه
  4. تشکیل کلاسهای تابستانی در ایران برای دانشجویان: این کلاسها ضمن کمک به دانشجویان، در فرا گرفتن زبان فارسی، آنها را با رسوم و عقاید ایرانی‌ها آشنا می‌کند.
  5. اجرای برنامه‌های دید و بازدید محققان و دانشجویان: تشکیل و اجرای این برنامه‌ها اجازه می‌دهد که استادان ایرانی در ادبیات، زبان، تاریخ، فلسفه و غیره، چند ماهی را در دانشگاههای ایالات متحده گذرانده، فرصتی برای تدریس و تحقیق و تبادل نظر به دست آورند. در نتیجه این دیدارها، برنامه دیدار متقابل به وجود آمده و فرصتی به محققان متخصص در مطالعات مربوط به ایران خواهد داد که برای مدتی در دانشگاههای ایران به تدریس بپردازند و به تحقیقات علمی‌خود ادامه دهند.
  6. اصلاح و توسعه وسایل کمک آموزشی: برنامه رد و بدل کردن مطالب درسی مانند نوارهای زبان، اسلاید، فیلم و مهمتر از همه نرم افزارهای رایانه ای و دیگر وسایل سمعی و بصری بین دو کشور می‌تواند کمک بزرگی به بهبود وضع تدریس استادان بکند. برای این کار می‌توان وجوه معینی برای خرید و ایجاد وسایل فنی و جدید آموزشی در نظر گرفت.

نویسنده : دکتر پیتر چلکوفسکی (Peter J. Chelkowski)

منبع:یزدان پرست، حمید؛ (۱۳۸۷) نامه ایران؛ مجموعه مقاله‌ها، سروده‌ها، و مطالب ایران شناسی، جلد چهارم، به کوشش حمید یزدان پرست، تهران، اطلاعات، چاپ یکم.

به نقل از وب سایت راسخون

دیدگاه‌تان را بنویسید:

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.