چگونه هنرمند آلمانی از غزل‌های حافظ الهام می‌گیرد؟

7 بازدید

گونتر اوکر کیست؟

گونتر اوکر (Günther Uecker)
گونتر اوکر (Günther Uecker) هُنرمند معاصرِ آلمانی است که در سال ١٩٣٠ در آلمانِ شرقى و در خانواده‌اى روستایى و کشاورز متولّد شد. سال‌هاى نوجوانی‌اش با جنگِ جَهانى دُوم همزمان بود. تجربه‌ جنگ، خُشونت و ویرانی، تأثیرِ عَمیقی بر او گذاشت. اوکر پس از جنگِ ‌جهانیِ دوم، هنر جدید را در آثارش نمایش داد و از مواد و تکنیک‌هایِ نو بهره گرفت.

اوکر اکنون یکی از مهم‌ترین هنرمندان مشهورِ معاصر آلمانی است و آثارش با قیمت‌های میلیونی در حراجی‌ها فروخته می‌شود. او در سال ۲۰۱۴ میلادی به عنوان هنرمند برتر کشور آلمان برگزیده شده است.

یکی از ویژگی‌های این هنرمند، گرایش او به گرفتن مفاهیم از حوزه‌های گوناگون فرهنگی به‌ویژه فرهنگ‌های آسیایی و وارد‌ کردن آن‌ها به جهانِ آثار خود است.

شبکه تلویزیونی بی‌بی‌سی فارسی به مناسبت برگزاری نخستین نمایشگاه اوکر در تهران، با او مصاحبه کرده است که دیدن آن می‌تواند مارا با دنیای فکری و زندگی اوکر بیشتر آشنا کند، این مصاحبه کوتاه را با زیرنویس فارسی می‌توانید ببینید:

گونتر اوکر و حافظ

گونتر اوکر پس از گوته یکی از هنرمندان غیر ایرانی است که حافظ را از دریچه هنر خود به جهانیان مـعرفی کـــرده است.

مجموعه کرنش به حافظ یکی از این مجموعه‌هاست. که با استفاده از تکنیک‌های مختلف چاپ‌ شامل لیتوگرافی، سیلک اسکرین، حکّاکی روی چوب و چاپ نقش برجسته خلق شده است. در این مجموعه

  • 31 اثر چاپ مُشبّک
  • 6 اثر چاپ با ماسه، روی مُقوای رومی‌موزه‌ای با رنگِ سفید
  • 5 اثر چاپ بَرجَسته، روی لوحه‌هایِ گاه‌شماریِ دست‌ساز (بوتن)

وجود دارد. این آثار در جعبه‌هایِ دست‌سازی نگهداری می‌شوند که طبق الگوی پیشنهادی اوکر، از چوبِ پرداخت‌نشده، ساخته شده‌اند و اوکر روی آن نقّاشی کشیده است. اوکر این مجموعه را با الهام از ۳۰ غزل حافظ خلق کرده است.

او در مراسم رونمایی از این مجموعه در شیراز گفت: «این آثار برداشت‌های سفر اوّلم به ایران و گرامیداشت حافظ و آزادیِ شاعرانه او، عمیق بودن احساس او به انسان و دریافت او از رنج است که در همراهی رنگ‌های من بر آثار او دیده می‌شود.» و درباره این مجموعه می‌نویسد:

«آکنده از طنین شعر، از حافظ، لمس ژرفای روح، به جنبش آمدن از نیروی کلماتِ سرشارِ زندگی،
اندیشه‌ها در سرمستی می‌رقصند، در توصیفات، همراهی کردن شاعر در راه خویش، کلمات بدل
به رنگ‌ها می‌شوند، تاج گلی بر سر شاعر و ابیات شگفت‌انگیزش می‌نشانند.»

ریشه خلق این آثار را می‌توان به سال 2013 و نخستین نمایشگاهی که گونتر اوکر در تهران و اصفهان با عنوان زخم‌ها و پیوندها برگزار کرد، دانست. او وقتی در اصفهان بود تحت تأثیر هنر ایرانی و رنگ‌آمیزی منحصر به فرد آن در اصفهان قرار گرفت. به باور او، آسمان اصفهان بسیار درخشان است. پس از بازگشت، ابتدا تصمیم می‌گیرد با الهام از تنها یک غزل از حافظ، یک اثر هنری خلق کند امّا درنهایت تعداد این آثار بیشتر می‌شود.

در اغلبِ تابلوهای این مجموعه، یک غزل کامل از حافظ به زبان فارسی و یک بیت از غزل به زبان آلمانی دیده می‌شود. نکته جالب‌توجّه این است که در آثار قبلی اوکر رنگ دیده نمی‌شود اما آثار او با الهام از شعر حافظ، سرشار از رنگ‌هاست و این تأثیر حافظ بر اوست.

بازتاب نمایشگاه کرنش به حافظ

این نمایشگاه چه در ایران و چه در میان هنردوستان ایرانی و آلمانی بازتاب بسیاری داشت. برای مثال نوربرت لامرت (Prof. Dr. Norbert Lammert) رئیسِ مجلس آلمان در سخنرانی‌ای با عنوان Dialogue Of The Arts As Contribution To The Dialogue Of Cultures درباره آن گفته است:

«کرنش به حافظ اوکر چیزی بسیار فراتر از شیفتگی دوست‌داشتنی وی به شعر نامدارترین شاعر ایرانی است، بلکه ضرورتی است زنده و مهم، برای ترجمان پیام عشق، خداباوری، علایق انسانی و تفاهم چندسویه حافظ به گفت‌وگوی هنرهای مختلف. درحکم پلی است میان فرهنگ اسلامی‌و تمدّن غربی و انتقال آن از پی قرن‌ها به زمان کنونی. کلمات بدل به رنگ‌ها می‌شوند و طنین و آوای شعر بدل به تصاویر نوشته شده.»

مشترکات فرهنگی ایران و آلمان

این نمایشگاه گویی راه تازه‌ای را باز کرد تا دوباره درباره تأثیر فرهنگ ایران بر هنرمندان و نویسندگان آلمانی گفت‌وگو شود. برای مثال یکی دیگر از کسانی که به بهانه برگزاری این نمایشگاه، درباره محتوای فرهنگیِ مشترک ایران و آلمان سخن گفته است دکتر هرمان پارزینگر «Prof. Dr. Hermann Parzinger» رئیس بنیاد میراث فرهنگی پروس است که در نوشته‌ای با عنوان Through Knowledge That The Human Being Attains Humanity می‌نویسد:

«فقط گوته نبود که افسونزده حافظ شد. شاعر بزرگ ایرانی در اواخر سده نوزدهم همچنان بی‌وقفه منبع الهام و تأثیرگذاری بر دیگران بود. فریدریش نیچه فیلسوف، فریدریش روکرت شاعر، زبانشناس، مترجم و بنیانگذار شرق‌شناسی آلمان نیز در اشعار خود حافظ را جاودانه کرده‌اند…. حتّی هنر تجسمی‌آن زمان نیز درونمایه‌ای که از حافظ الهام گرفته بود، روی آورد. آنسلم فویرباخ، یکی از مهمترین نقّاشان آلمانی سده نوزدهم، از دوران جوانی خود به حافظ علاقه داشت و دو تابلوی خود را به او اختصاص داد. تصویر خلق شده به سال 1852 به نام «حافظ جلوی میخانه»، پیرمردی قصّه‌گو و سرزنده را نشان می‌دهد که گویی دارد غزلی از خود را در حضور شنوندگانی سراپاگوش، ازبر می‌خواند. در اثر دیگری از همین نقّاش، «افسانه‌گو کنار چشمه» آشکارا حافظ جوان را در نقاشی تشخیص می‌دهیم و ویژگی‌های شرقی افراد، دیگر چندان واضح و تعیین‌کننده نیستند. کرنش به حافظ گونتر اوکر، سنّتی مهم و دیرپا را در کنار هم قرار می‌دهد، که نیروی آفرینشگرانه برآمده از شعر حافظ، مخصوصاً از خصلت‌های شاخص این سنت است. چه شاعر، چه موسیقی‌دان، چه نقّاش، حافظ همواره منبع الهام آفرینش‌های هنری تازه و بسیار قوی و عظیم بوده است. قضیه اوکر هم چنین است.»

بله، هنر و فرهنگِ عمیق هرکجا و به هر زبان و به هر شکل که باشد دوستداران خود را پیدا می‌کند و دوباره و دوباره به فرم‌های متفاوت و در زمان‌های دور یا نزدیک، بازتولید خواهد شد که به قول حافظ : «یا رب! این قافله را لطف اَزَل بدرقه باد».

تمرین و مشارکت در بحث

شما کدام هنرمند معاصر را می‌شناسید که به حافظ و شعر او علاقه دارد و آن را در آثارش منعکس کرده است؟

دیدگاه‌تان را بنویسید:

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.